Jak czytać etykietę probiotyku: szczepy, numery depozytowe, AFU i CFU

Od czego zacząć: rodzaj, gatunek, szczep

Nazwa bakterii na etykiecie ma trzy człony i dopiero trzeci coś mówi. „Lacticaseibacillus" to rodzaj, „rhamnosus" to gatunek, „GG" to szczep, a „ATCC 53103" to numer, pod którym ten szczep leży w kolekcji kultur. Dwa szczepy tego samego gatunku mogą zachowywać się inaczej, więc badanie zrobione na jednym nie przenosi się na drugi.

Stanowisko International Society of Sports Nutrition z 2019 roku (Jäger i wsp.) mówi to wprost: korzyści z probiotyków zależą od szczepu i dawki, a etykieta powinna podawać rodzaj, gatunek i szczep każdego mikroorganizmu oraz liczbę CFU albo żywych komórek na koniec okresu przydatności. Etykieta, która podaje tylko „Lactobacillus 10 mld", nie pozwala odnaleźć żadnego badania.

Numer depozytowy jest kluczem do literatury. Wpisujesz „DSM 16604" w bazę publikacji i dostajesz prace o tym konkretnym szczepie, nie o całym gatunku Bifidobacterium breve.

Co jest w kapsułce ATHLECOR Probiotics

Dane z etykiety. Opakowanie ma 60 kapsułek, porcja to 1 kapsułka dziennie, cena 169 zł, czyli 2,82 zł za dzień przy 60 dniach. Skróty ATCC, LMG i DSM to trzy różne kolekcje kultur (amerykańska, belgijska i niemiecka), w których szczepy zostały zdeponowane.

Co znaczy 40 miliardów i dlaczego to nie ranking

Liczba komórek to dawka, nie ocena jakości. Arkusz AIS o probiotykach podaje, że w badaniach sportowych stosowano od 10⁸ do 10¹⁰ CFU dziennie, przez 1 do 16 tygodni. Nasza kapsułka deklaruje 4 × 10¹⁰ AFU, czyli liczbowo więcej niż górna granica tego zakresu, tyle że w innej jednostce. Tych dwóch liczb nie da się porównać wprost, i to jest cały problem z „miliardami" na etykietach.

Więcej komórek nie znaczy lepiej. Dawka ma znaczenie tylko w parze ze szczepem i z badaniem, w którym tę dawkę sprawdzono. W pracy Jägera i wsp. z 2016 roku szczepy BR03 i FP4 podawano po 5 miliardów komórek każdy. Tyle samo jest w naszej kapsułce, i to jest jedyne miejsce, w którym możemy powiedzieć, że dawka odpowiada badaniu. Dla LGG i BS01 nie znamy pracy u osób trenujących, którą moglibyśmy przypisać do tej dawki.

AFU kontra CFU: dwie metody, nie dwie wersje tej samej liczby

CFU (colony forming units) to metoda klasyczna: próbkę wysiewa się na pożywkę i liczy kolonie, które wyrosły. Liczysz więc komórki, które w tym laboratorium, na tej pożywce, w tych warunkach zdołały się podzielić.

AFU (active fluorescent units) to pomiar fluorescencyjny: komórki barwi się i liczy te, które według kryteriów metody są nienaruszone i aktywne metabolicznie. Komórka nie musi rosnąć na pożywce, żeby zostać policzona.

Z tego wynikają trzy rzeczy, które trzeba trzymać rozdzielnie:

• Wyniki AFU i CFU dla tej samej próbki zwykle się różnią i nie przelicza się ich mnożnikiem.
• AFU nie oznacza „każdej żywej komórki". Oznacza komórki, które spełniły kryterium barwienia w danej metodzie.
• Rozbieżność między AFU a CFU nie dowodzi, że metoda CFU jest wadliwa. Mierzy po prostu coś innego.

Czasem tłumaczy się, że bakterie w mikrokapsułkach nie wyrastają na pożywce, więc CFU je pomija. To jest hipoteza producenta, nie wynik, który mamy w dokumencie. Metoda liczenia, laboratorium, które wykonało pomiar, ani to, czy 40 miliardów dotyczy dnia produkcji, czy końca terminu przydatności, nie są dziś udokumentowane na karcie produktu. Piszemy to, bo stanowisko ISSN wymaga liczby na koniec okresu przydatności, a my tej informacji na razie nie potwierdzamy.

Czy probiotyk przyspieszy wyniki sportowe

Nie, i nie sprzedajemy go z taką obietnicą. Probiotyki nie mają żadnego autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego w Unii Europejskiej, a oświadczenia o odporności i jelitach zostały odrzucone. Możemy relacjonować badania, nie możemy obiecać efektu produktu.

Co pokazują badania, które mamy sprawdzone:

Jarrett i wsp. 2025, przegląd narracyjny o mikrobiocie i probiotykach w sporcie: najwięcej danych dotyczy wysiłku wytrzymałościowego, dla mocy jest tylko kilka badań. To przegląd narracyjny, nie systematyczny, więc nie porządkuje literatury według jednolitych kryteriów.

Möller i wsp. 2019, przegląd systematyczny 24 badań u 1680 osób aktywnych i sportowców: najczęściej opisywane korzyści dotyczą infekcji dróg oddechowych, markerów odporności i objawów żołądkowo-jelitowych, a autorzy zaznaczają, że wyniki są niejednoznaczne.

Guo i wsp. 2022, metaanaliza 9 badań z randomizacją u sportowców: probiotyki podniosły IFN-γ i sIgA, obniżyły TNF-α i IL-10, bez zmian w IL-1β, IL-2, IL-4, IL-6, IL-8 i CRP. Przesuwają część markerów, nie wszystkie, i praca nie mierzyła wyniku sportowego.

Jäger i wsp. 2016, badanie dwóch szczepów z naszej kapsułki: 15 mężczyzn trenujących siłowo, układ naprzemienny, 3 tygodnie FP4 i BR03 po 5 miliardów komórek. Mniejszy spadek siły izometrycznej w oknie 24 do 72 godzin po treningu uszkadzającym mięśnie i mniejsza utrata zakresu ruchu. Wpływ na bolesność i kinazę kreatynową niejasny. Badano regenerację po jednym typie wysiłku, nie wynik sportowy.

Arkusz AIS o probiotykach (grupa B, czyli „wymaga dalszych badań") podsumowuje kilka przeglądów systematycznych zdaniem, że u zdrowych, aktywnych osób nie ma przekonujących dowodów na istotne korzyści z suplementacji, a dla infekcji dróg oddechowych większość prac raportowała objawy zgłaszane przez badanych, bez potwierdzenia zakażenia.

Pozostałe dwa szczepy. Dla BS01 sprawdziliśmy badanie in vitro na ludzkich monocytach (Mogna i wsp. 2018). Badania BS01 u ludzi istnieją, zwykle w mieszankach z innymi szczepami, ale żadne, które znamy, nie dotyczyło osób trenujących. Dla LGG nie opieramy się tu na pracy u sportowców. Nie przypisujemy więc naszemu produktowi wyników badań na innych preparatach tylko dlatego, że oba nazywają się probiotykiem.

Czytaj również.